Depresja rozumiana jest jako zespół doświadczeń, obejmujący nie tylko nastrój, ale także doświadczenia fizyczne, psychiczne i behawioralne, które określają bardziej długotrwały, szkodliwy i poważny stan, który może zostać klinicznie rozpoznany jako zespół depresyjny.
Objawy afektywne (zaburzenia nastroju), takie jak przygnębienie, smutek, obniżony nastrój, poczucie pustki i bezradności są typowe. Jednak czasem najbardziej widoczna jest drażliwość (szczególnie u dotkniętych depresją dzieci). Nie wszyscy ludzie, którzy są przygnębieni, odczuwają smutek czy depresję jako taką. Mogą mówić o utracie zainteresowania tym, co ich dotychczas ciekawiło, i o zaniku odczuwania przyjemności, o zniechęceniu, poczuciu beznadziejności, apatii. Nic ich nie cieszy, nawet to, co wcześniej wywoływało pozytywne uczucia, w tym: praca, wypoczynek, kontakty społeczne, seks i tym podobne. Czas wolny także już ich nie cieszy, nawet kontakty z rodziną i przyjaciółmi, wcześniej sprawiające przyjemność, nie wydają im się pociągające, a nawet kojarzą się negatywnie. Osoba w depresji może mieć trudności z myśleniem o czymś, co powinna zrobić, co mogłoby złagodzić depresję choćby tymczasowo. Nawet kiedy uda jej się wykonać zadanie, odczuwa niewielką satysfakcję.
Objawy poznawcze.
Niektórzy uważają, że depresja jest zaburzeniem myślenia, w takim samym stopniu, w jakim stanowi ona zaburzenie nastroju. Ludzie w depresji zazwyczaj negatywnie myślą o sobie samych, o swoim otoczeniu i o przyszłości. Uważają się za niekompetentnych i miernych, przejawiają bezlitosny krytycyzm wobec własnych czynów i cech. Często też czują się winni, kiedy rozpamiętują swe pozorne braki. Dlatego niska samoocena jest powszechnym atrybutem depresji. Osoba może czuć się niezdolna do kierowania swoim życiem i do rozwiązywania problemów. Może spostrzegać swoje życie jako szare i pozbawione przyjemności, czując, że zmiana tej sytuacji jest nie tylko bezcelowa, ale i w gruncie rzeczy, nieosiągalna. U ludzi dotkniętych depresją powszechne są przekonania, które odzwierciedlają brak nadziei dotyczący własnej zdolności osiągnięcia upragnionych celów, a wynikająca z tego rozpacz może doprowadzić do myśli o śmierci czy nawet odebrania sobie życia. Negatywne myśli są zazwyczaj irracjonalne i wyolbrzymione, a jednostka zupełnie inaczej interpretuje siebie i świat, kiedy cierpi na depresję, niż wtedy, gdy jest zdrowa.
Objawy behawioralne (zachowanie).
Z powodu swej apatii i obniżonej motywacji, osoby w depresji często wycofują się z aktywności społecznej i ograniczają swoje typowe zachowania. Doświadczając ciężkiej depresji chory może przez długie okresy pozostawać w łóżku. Niejednokrotnie unika interakcji społecznych, głównie z powodu utraty motywacji i zainteresowania światem, ale także dlatego, ze ludzie w takim stanie dostrzegają, nie bez racji, że przebywanie z nimi może być przykre dla innych.
Często obserwuje się rzeczywiste zmiany w poruszaniu się, zwane zmianami psychoruchowymi, które przyjmują formę spowolnienia lub też pobudzenia i niepokoju. Niektóre osoby dotknięte depresją mogą mówić i poruszać się wolniej niż zazwyczaj, na ich twarzy nie widać ożywienia, wydaje się, że ich oczy i usta opadają, jakby pod jakimś ciężarem. Kiedy się wypowiadają, robią przerwy i używają niewielu słów, mówią monotonnym głosem, nie starają się utrzymywać kontaktu wzrokowego. Inni chorzy z kolei wykazują pobudzenie- są niespokojni, nie przestają się poruszać, ruszają rękami, kręcą się, dotykają własnego ciała, gestykulują.
Objawy somatyczne
Chorzy bardzo często skarżą się na obniżony poziom energii. Pacjenci narzekają na zniechęcenie, apatię, czują się ociężali, mało ruchliwi, brakuje im wigoru, by podjąć się jakichkolwiek zadań i je zakończyć. Zmiany wzorca snu należądo cech charakterystycznych depresji i mogą przyjmować różne formy: trudności z zasypianiem, niedosytu lub nadmiaru snu. Pogrążone w depresji osoby czasami przeżywają to, co określa się mianem wczesnego budzenia się- polega to na budzeniu się ze snu na godzinę wcześniej, niż zwykle się wstaje, zazwyczaj towarzyszą temu trudności z ponownym zaśnięciem. Natomiast zmiany łaknienia mogą przyjmować formę zwiększonego czy zmniejszonego apetytu z towarzyszącymi temu przybraniem na wadze lub utratą masy ciała.